AI : ID: Ekki er allt sem sýnist. Overprint
Oft sér maður auglýsingar í blöðunum þar sem mynd er í grunninn og svartur borði eða flötur settur yfir hluta hennar og textinn þar ofan á. Nokkuð algeng lausn til þess að troða textanum inn. Kíkið á þetta ef þið hafið ekki tekið eftir þessu fyrr.
En galli er á gjöf Njarðar. Svarti flöturinn er oftar en ekki hálfglær. Ég skal ekki fullyrða í hvaða tilfellum hann átti að vera það og hvenær ekki. En það er klárt mál að oftast er það ekki ætlunin heldur yfirsjón eða hreinlega vanþekking sem veldur þessu.
Þannig er, að þegar prentað er, prentast litir eins og þeir voru settir inn í verkið í forritinu, Illustrator, InDesign eða hvað það er. Segjum að við setjum rauðan flöt fyrst. Teiknum svo bláan flöt þar við hliðina og látum hann ná aðeins yfir á rauða flötinn. Eins og sést í forritinu hylur blái liturinn að hluta rauða flötinn. Þannig prentast þetta líka, sama hvaða liti við veljum. Efri litur klippir undan sér aðra liti.
Í ónákvæmri prentun veldur getur þetta valdið því að bil myndist milli litanna nema gerðar séu sérstakar ráðstafanir (Trapping).
Undantekning er hins vegar 100% svartur. Hann klippir ekki undan sér, heldur leggst yfir. Þetta er kallað Overprint í daglegu tali. Prentlitirnir Cyan, Magenta, Yellow og BlacK eru allir hálfglærir svo þeir blandist vel til að mynda aðra litir. Í prentun klippa þeir hins vegar undan sér eins og áður var lýst – nema svartur.
Svartur fær að hafa þessa transparent eiginleika vegna þess að hann er notaður svo mikið í texta og til þess að við lendum síður í að fá texta með hvítum bilum allt í kring vegna lélegrar prentunar. Ekki þarf að gera neitt sérstakt til þess að svartur fái þessa hegðun. Það er sjálfgefið í útkeyrslunni og stórhættulegt að vera að bæta Overprint á svarta litinn. Kem að því neðar.
Svo ég haldi áfram með dæmið sem ég byrjaði á: Til þess að koma í veg fyrir að svartur flötur sem fer yfir mynd verði gegnsær er besta ráðið að blanda fleiri litum við svarta. Hafa flötinn til dæmis 5% Cyan, 5% Magenta, 100 Black. Við þetta fæst tvennt:
- Cyan og Magenta sjá um að klippa myndina burt undan sér
- Svarti liturinn verður miklu massífari.
Ekki er vitlaust að hliðra til þessari blöndu með tilliti til hverjir eru ríkjandi litir í myndinni undir. T.d. ef myndin er í rauðari kantinum, auka þá Magentuna upp í svona 15%.
Í öðrum tilfellum vill maður kannski að aðrir litir klippi ekki undan sér, heldur blandist saman og myndi þriðja lit svo dæmi sé tekið. Síðan forritin fóru að geta höndlað Transparency almennilega er það algengasta leiðin. Transparency palettan opnuð og þéttleiki litarins minnkað svo sá neðri skíni í gegn. Gamla leiðin, sem reyndar er alveg fullgild enn, er að setja Overprint skipun á efri litinn. Nauðsynlegt er að kunna aðeins skil á þessu þegar unnið er fyrir prentun.
Overprint skipunina í Illustrator má finna í palettu sem heitir Attributes. Hakað er við hvort maður vill Overprint á Fill eða Stroke. Að setja Overprint á Stroke er gjarnan notað við að minnka líkur á að bil myndist milli ólíkra lita þar sem ónákvæmi í prentun er líkleg. Línan, Stoke, flæðir þá yfir á litinn við hliðina en klippir ekki neðri litinn undan heldur blandast við hann. Það er þetta sem kallað er Trapping.
Attributes palettan er gagnleg einnig að því leiti að hún sýnir Overprint á litum sem ættu kannski ekki að vera með Overprint. Dæmi:
Margir kannast eflaust við villu sem verður til eftir að skjal úr FreeHand er vistað (Export) yfir í Illustrator 7.x, svo hægt sé að halda áfram vinnslu á því í Illustrator. Þegar skjalið er opnað í Illustrator er allt svart letur með Overprint. Þetta getur maður séð í Attributes palettunni. Þetta er einföld staðreynd sem verður að hafa í huga ef maður hefur fengið til dæmis sent lógó úr FreeHand. Illustrator CS3 getur opnað FreeHand skjöl beint og gildir það sama um þau skjöl.
Maður heldur svo áfram vinnslu. Segjum sem svo að þetta sé auglýsing. Breytir til dæmis breytir einu orði í textanum. Næst teiknar maður kannski kassa og hann verður í sama lit og textinn af því Illustrator heldur alltaf áfram með síðasta lit sem var valinn. Þá gerist þetta sem sést í Attributes: Liturinn tók með sér Overprint skipunina og hún helst á kassanum þótt litnum sé breytt. Þetta smitast svo út um allt skjalið í einum hlut af öðrum.
Alvarlegast verður þetta svo þegar maður ákveður svo að textinn verði hvítur ofan á fleti eða mynd. Hvítt Overprint er nefnilega alveg glært þrátt fyrir að það sjáist á skjánum. Því birtist enginn texti í auglýsingunni. Þá vitið þið það.
Þá er komið að einum mikilvægasta þættinum í þessu öllu. Öll þessi forrit, Illustrator, InDesign og Acrobat bjóða upp á svokallað Overprint Preview. Með því að hafa Overprint Preview alltaf á eða í það minnsta við lokafrágang skjala má einfaldlega sjá hvort svona Overprint mál séu í lagi. Í nýja Illustrator CS3 er manni boðið að setja Overprint Preview á strax og nýtt skjal er búið til. Frábær viðbót.
Í tengslum við Overprint Preview er líka rétt að kíkja á annað notagildi þess fyrir vinnslu í Illustrator eingöngu. Í Illustrator eru RGB litir notaðir við að túlka CMYK liti og sérliti, spotliti. Þegar Overprint Preview er sett á skiptir Illustrator yfir í Lab litasviðið til að túlka litina eins og InDesign. Við þetta fæst margfalt betri túlkun á litunum, ekki síst sérlitunum. Hérna er lítið dæmi þar sem ég tók af handahófi nokkra Pantone liti og sýni þá án Overprint Preview að ofan en með því að neðan.
