OpenType
Leturgerðir, í merkingunni snið eða file format, sem stýrikerfi X getur notað eru fjölmargar. Meðal annars getur X notað PC TrueType. Fyrri stýrikerfi gátu bara notað TrueType (TT) og Type1 (T1, PostScript) sem voru með makkasniði ásamt Type3 (T3), sem var eiginlega löngu úrelt.
Það sem birtist nýtt á X eru letur sem hafa endinguna .dfont og svo letur í svokölluðu OpenType sniði. .dfont letur eru í raun TrueType letur sem eru pökkuð í aðeins aðrar umbúðir og þannig séð nánast ekkert frábrugðin venjulegu TrueType letri og bjóða ekki upp á neitt nýtt.
Öðru máli gegnir um OpenType (OT). OpenType notar Unicode til þess að auðkenna hvert stafatákn í letrinu. Þetta þýðir að letrið er ekki bara að sýna 265 fyrstu táknin í letrinu eins og hinar gerðirnar og tölvurnar og forritin kalla upp stafina eftir þessum kóðum. Þetta gerir það að verkum að hægt er að hafa í letrinu mjög mörg tákn og sérútgáfur fyrir einstök tungumál. Það stjórnast fyrst og fremst af tungumálinu í tölvunni hvaða tákn koma upp. Það er að segja, að ef ég er með íslenskt lyklaborð og slæ inn þ eða ð skrifast það rétt og án vandræða og án þess að íslenska þurfi letrið á neinn hátt.
Adobe OpenType letrin eru með sérstökum OT íkon en mörg letrin eru bara með venjulega TT íkona.
Það er hins vegar skilyrði að forritið sem notar OpenType sé Unicode samhæft. Quark og Freehand eru því í vandræðum með að nota OpenType eða öllu heldur: forritin geta notað letrið en ekki fjölbreytta möguleika þess. Quark 7 sem væntanlegur er á markað í lok ársins mun þó kippa þessu í liðinn sín megin.
Eins og áður sagði er hægt að setja í sama letrið nokkur tungumál af sömu leturgerð. Hægt til dæmis að hafa austur-evrópska útgáfu með og þess vegna gríska og svo framvegis. Reyndar er stafafjöldin sem OpenType tekur ríflega 65.000 tákn þannig að eitt letur gæti innihaldið nánast öll tungumál heimsins ef einhverjum dytti í hug að hrinda því í framkvæmd.
Þetta þýðir jafnframt að hægt er að sameina í eitt letur öllum aukatáknum sem áður hafa verið sett í aukapakka með letrunum, eins og til dæmis sem Expert eða því um líkt. Eins er hægt að hafa með alls kyns aukatákn, brotabrot, smásteflinga (Small Caps) og lígatúra svo eitthvað sé nefnt. Þessi aukatákn og stafi má síðan nálgast í Glyphs palettu Illustrator og InDesign svo dæmi sé tekið af forritum. Maður svertir staf sem á að breyta og flettir upp í palettuni hverjir möguleikarnir eru. Þegar það rétta er fundið er tvísmellt og stafurinn skiptist út.
OpenType var þróað af Adobe og Microsoft í sameiningu með það að markmiði að búa til sameiginlegt snið fyrir pc og makka. Það tókst þótt ekki hafi verið full eining í lok samstarfsins. En án þess að við þurfum sem notendur að hafa miklar áhyggjur af því þá er OpenType til í tveimur bragðtegundum (CFF og TTF) en við verðum ekki vör við það.
Mikill æðibunugangur er hjá leturgerðarfyrirtækjum að koma letri sínu í OpenType um þessar mundir. Flest fara einfaldlega þá leið að breyta formatinu á áður útgefnu letri án þess að bæta nokkru í það. En gefa svo allt nýtt letur út eingöngu sem OpenType og þá oft með einhverjum aukafídusum. Ákveðin tilhneyging er að merkja letur sem innihalda mikið af aukatáknum sem Pro og er það augljóst merki um kaupauka.
Ekki er síður fjör hjá leturhönnuðum sem rembast við að tileinka sér nýjar vinnuaðferðir og tæknilega þekkingu um þeta nýja snið. Gott dæmi um mann sem alveg missti sig í OpenType er Alejandro Paul sem ég minntist á hér áður. Veer letur– og myndasölufyrirtækið gaf alveg nýlega út alveg frábæran skriftarfont eftir hann, MinistyScript. Ekki er nóg með að hægt sé að velja um nokkrar mimunandi útgáfur af einstökum stöfum, heldur eru heilu stafasamstæðurnar í letrinu sem taka tillit til hvernig skrift tengist misjafnlega staf úr staf. Hreint ótrúlegt!
Einfaldari útgáfur sem gaman er að leika sér með eru Pro fontarnir sem fylgja Adobe forritunum sem flestir eru aðeins að bjóða upp á útvíkkun fyrir ýmis tungumál og svo Zapfino eftir Herman Zapf sem býður upp á marga möguleika á vali á einstökum stöfum.
Það er ekki hægt annað en að vera svolítið ánægður með þessa þróun og eiga nú möguleika á að skrifa möglunarlaust þýð í þeim forritum sem maður er að nota og geta notað lígatúra þegar maður vill.
